نمودار برای پاسخ دادن به یک سؤال است
پیش از Insert ← Chart از خودتان بپرسید «بیننده باید در سه ثانیه چه بفهمد؟». اگر جواب «فروش در حال رشد است» باشد، نمودار خطی؛ اگر «کدام نماینده بیشتر فروخته»، نمودار میله‌ای مرتب‌شده. بیشتر نمودارهای بد اکسل از انتخاب نوع اشتباه یا شلوغی بی‌دلیل می‌آیند، نه از کمبود ابزار.
انتخاب نوع نمودار بر اساس سؤال
| سؤال | نمودار مناسب | نکته |
|---|---|---|
| مقایسه‌ی چند دسته (فروش هر نماینده) | Bar افقی، مرتب‌شده | برچسب‌های فارسی بلند در Bar خواناتر از Column است |
| روند در زمان (فروش ماهانه) | Line یا Column | بیش از ۱۲ نقطه، Line |
| سهم از کل (۳ تا ۵ جزء) | Pie، Doughnut یا 100% Stacked | بیش از ۵ برش، Bar |
| توزیع (اندازه‌ی فاکتورها) | Histogram یا Box & Whisker | عرض بازه از Format Axis ← Bin width |
| رابطه‌ی دو متغیر (تراکم و قیمت) | Scatter | محور افقی هم عددی است |
| اجزای تغییر (از سود پارسال تا امسال) | Waterfall | ستون‌های جمع را Set as total کنید |
| عملکرد در برابر هدف | Combo (ستون + خط) | خط هدف روی همان محور |
Combo و محور دوم
فرض کنید ستون B فروش ماهانه به ریال (میلیاردها) و ستون C حاشیه‌ی سود به درصد (۱۵ تا ۲۵) است. در یک نمودار ستونی ساده، درصدها کنار میلیاردها صفر دیده می‌شوند. راه‌حل:
- داده را انتخاب کنید ← Insert ← Recommended Charts ← All Charts ← Combo.
- برای سری فروش Clustered Column و برای حاشیه‌ی سود Line with Markers، و تیک Secondary Axis فقط برای حاشیه‌ی سود.
- هر دو محور را عنوان‌گذاری کنید (Chart Elements ← Axis Titles): «میلیارد ریال» و «درصد». نمودار دومحوره بدون عنوان محور تقریباً همیشه گمراه‌کننده است.
- روی محور فروش ← Format Axis ← Display units: Billions تا برچسب‌ها کوتاه شوند.
برای نموداری که از قبل ساخته‌اید، کافی است روی یک سری راست‌کلیک ← Change Series Chart Type. یک هشدار: با محور دوم می‌توان هر دو خط را «هم‌روند» نشان داد، فقط با تغییر حداقل و حداکثر محورها. اگر مخاطب باید دو سری را مستقیم مقایسه کند، محور دوم ابزار درستی نیست؛ دو نمودار کوچک کنار هم بگذارید.
خط هدف افقی
یک ستون کمکی با مقدار ثابت هدف (مثلاً =$H$1 در همه‌ی سطرها) بسازید، به نمودار اضافه کنید و نوعش را Line کنید. چون هدف از سلول H1 می‌آید، با تغییر آن خط هم جابه‌جا می‌شود و مدیر می‌تواند سناریوی «اگر هدف ۲۰ درصد بالاتر بود» را فوراً ببیند.
محور در شیت راست‌به‌چپ
نمودار در شیت RTL خودکار برعکس نمی‌شود. اگر می‌خواهید فروردین سمت راست باشد، Format Axis (محور افقی) ← Categories in reverse order را بزنید؛ محور مقدار هم به سمت راست می‌رود. برای مخاطب مالی معمولاً زمان از چپ به راست آشناتر است؛ هر کدام را انتخاب می‌کنید، در کل داشبورد یکسان باشد.
نکته‌هایی که کمتر کسی می‌داند
- Alt+F1 نمودار پیش‌فرض را کنار داده می‌سازد و F11 آن را در یک Chart Sheet جداگانه؛ برای نگاه اول به داده، سریع‌تر از هر منویی است.
- روی نمودار قالب‌بندی‌شده راست‌کلیک ← Save as Template یک فایل .crtx می‌سازد؛ از All Charts ← Templates همه‌ی گزارش‌های شرکت را با یک ظاهر بسازید.
- نمودار سطرها و ستون‌های مخفی را رسم نمی‌کند؛ اگر ستون‌های کمکی را پنهان کرده‌اید و نمودار خالی شد، Select Data ← Hidden and Empty Cells ← Show data in hidden rows and columns.
- وقتی دسته‌ها تاریخ واقعی‌اند، اکسل «محور تاریخ» می‌سازد و برای روزهای بدون داده (جمعه‌ها) جای خالی می‌گذارد؛ Format Axis ← Axis Type: Text axis آن را رفع می‌کند.
- در نمودار خطی سلولی که
""برمی‌گرداند صفر رسم می‌شود و خط به کف سقوط می‌کند، اماNA()رسم نمی‌شود: برای ماه‌هایی که هنوز نرسیده‌اند=IF(B2="",NA(),B2).