⭐ فصل ۱۲: نکات حرفه‌ای

حالا که جنگو رو یاد گرفتی، بیا چند تکنیک حرفه‌ای رو هم بدونی!

⚡ بهینه‌سازی عملکرد

۱. مشکل N+1 Query

یکی از پرتکرارترین مشکلات!

products = Product.objects.all()
for product in products:
    print(product.category.name)  # هر بار یک کوئری به دیتابیس!
# تعداد کوئری‌ها: ۱ + N (یک به ازای هر محصول)

products = Product.objects.select_related('category').all()
for product in products:
    print(product.category.name)  # بدون کوئری اضافه!
# تعداد کوئری‌ها: ۱ کوئری با JOIN

۲. select_related vs prefetch_related

# ForeignKey - select_related
products = Product.objects.select_related('category', 'brand').all()

# ManyToMany - prefetch_related
products = Product.objects.prefetch_related('tags', 'images').all()

# ترکیبی
products = Product.objects.select_related('category').prefetch_related('tags')

۳. only و defer

اگه فقط چند فیلد می‌خوای، بقیه رو نگیر:

# فقط این فیلدها رو بگیر
products = Product.objects.only('id', 'name', 'price')

# همه فیلدها به‌جز اینا
products = Product.objects.defer('description', 'long_text')

۴. values و values_list

# برگرداندن دیکشنری به‌جای آبجکت (سریع‌تر)
data = Product.objects.values('id', 'name', 'price')

# لیست تاپل‌ها
data = Product.objects.values_list('id', 'name')

# فقط یک ستون
ids = Product.objects.values_list('id', flat=True)

۵. bulk_create و bulk_update

# ❌ کند - 1000 کوئری
for i in range(1000):
    Product.objects.create(name=f'محصول {i}')

# ✅ سریع - 1 کوئری
products = [Product(name=f'محصول {i}') for i in range(1000)]
Product.objects.bulk_create(products)

# آپدیت گروهی
products = Product.objects.filter(stock=0)
for p in products:
    p.is_active = False
Product.objects.bulk_update(products, ['is_active'])

۶. ایندکس‌گذاری (Indexing)

class Product(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=200, db_index=True)  # ایندکس
    slug = models.SlugField(unique=True)  # خودکار ایندکس داره
    
    class Meta:
        # ایندکس ترکیبی
        indexes = [
            models.Index(fields=['name', 'category']),
            models.Index(fields=['-created_at']),
        ]

🔒 نکات امنیتی

محافظت در برابر SQL Injection

# ❌ خطرناک
name = request.GET.get('name')
Product.objects.raw(f"SELECT * FROM products WHERE name='{name}'")

# ✅ امن
Product.objects.filter(name=name)  # ORM خودکار escape می‌کنه

# اگه مجبوری raw SQL بزنی
Product.objects.raw(
    "SELECT * FROM products WHERE name=%s",
    [name]  # پارامتر رو جدا بده
)

محدودیت در آپلود فایل

def validate_file(value):
    # حداکثر حجم
    if value.size > 5 * 1024 * 1024:  # 5MB
        raise ValidationError('حجم فایل بیشتر از ۵ مگابایت است')
    
    # نوع فایل
    allowed_types = ['image/jpeg', 'image/png', 'image/webp']
    if value.content_type not in allowed_types:
        raise ValidationError('فقط jpg، png و webp مجاز است')

class ProductForm(forms.ModelForm):
    image = forms.ImageField(validators=[validate_file])

🐛 دیباگ کردن

۱. Django Debug Toolbar

pip install django-debug-toolbar

if DEBUG:
    INSTALLED_APPS += ['debug_toolbar']
    MIDDLEWARE += ['debug_toolbar.middleware.DebugToolbarMiddleware']
    INTERNAL_IPS = ['127.0.0.1']

if settings.DEBUG:
    import debug_toolbar
    urlpatterns += [path('__debug__/', include(debug_toolbar.urls))]

۲. لاگ‌گیری

import logging
logger = logging.getLogger(__name__)

def my_view(request):
    logger.debug('شروع پردازش')
    logger.info(f'کاربر {request.user} وارد شد')
    
    try:
        # کد
        pass
    except Exception as e:
        logger.error(f'خطا: {e}', exc_info=True)
    
    return render(request, 'page.html')

۳. Django Shell برای تست سریع

# Shell معمولی
python manage.py shell

# Shell+ بهتر (با ایمپورت خودکار) - نیاز به django-extensions
pip install django-extensions
python manage.py shell_plus

۴. بررسی کوئری‌ها

from django.db import connection

def my_view(request):
    products = Product.objects.all()
    
    # دیدن کوئری‌های اجرا شده
    print(connection.queries)
    print(f'تعداد کوئری: {len(connection.queries)}')

🧪 تست‌نویسی

from django.test import TestCase, Client
from django.urls import reverse
from django.contrib.auth.models import User
from .models import Product, Category

class ProductModelTest(TestCase):
    def setUp(self):
        self.category = Category.objects.create(name='فرش')
        self.product = Product.objects.create(
            name='محصول تست',
            price=100000,
            stock=10,
            category=self.category
        )
    
    def test_product_creation(self):
        self.assertEqual(self.product.name, 'محصول تست')
        self.assertEqual(self.product.price, 100000)
    
    def test_str_method(self):
        self.assertEqual(str(self.product), 'محصول تست')

class ProductViewTest(TestCase):
    def setUp(self):
        self.client = Client()
        self.user = User.objects.create_user(
            username='testuser',
            password='testpass'
        )
    
    def test_product_list_view(self):
        response = self.client.get(reverse('products:list'))
        self.assertEqual(response.status_code, 200)
        self.assertTemplateUsed(response, 'products/list.html')
    
    def test_login_required(self):
        response = self.client.get(reverse('products:create'))
        self.assertRedirects(response, '/login/?next=/products/create/')
    
    def test_create_product(self):
        self.client.login(username='testuser', password='testpass')
        response = self.client.post(reverse('products:create'), {
            'name': 'جدید',
            'price': 50000,
        })
        self.assertEqual(Product.objects.count(), 1)

# اجرای همه تست‌ها
python manage.py test

# تست یک اپ خاص
python manage.py test products

# با verbosity بیشتر
python manage.py test --verbosity=2

🏛️ الگوهای حرفه‌ای

۱. Fat Models, Thin Views

منطق رو توی مدل بذار، نه ویو:

def order_detail(request, pk):
    order = get_object_or_404(Order, pk=pk)
    
    # محاسبه در ویو
    total = 0
    for item in order.items.all():
        total += item.quantity * item.price
    discount = total * 0.1 if total > 1000000 else 0
    final = total - discount
    
    return render(request, 'order.html', {
        'order': order,
        'total': total,
        'discount': discount,
        'final': final
    })

# models.py
class Order(models.Model):
    # فیلدها...
    
    @property
    def total(self):
        return sum(item.subtotal for item in self.items.all())
    
    @property
    def discount(self):
        return self.total * 0.1 if self.total > 1000000 else 0
    
    @property
    def final_price(self):
        return self.total - self.discount

# views.py
def order_detail(request, pk):
    order = get_object_or_404(Order, pk=pk)
    return render(request, 'order.html', {'order': order})

# قالب
<p>مجموع: {{ order.total }}</p>
<p>تخفیف: {{ order.discount }}</p>
<p>نهایی: {{ order.final_price }}</p>

۲. Custom Manager

class ActiveProductManager(models.Manager):
    def get_queryset(self):
        return super().get_queryset().filter(is_active=True)

class Product(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=200)
    is_active = models.BooleanField(default=True)
    
    objects = models.Manager()  # پیش‌فرض
    active = ActiveProductManager()  # سفارشی

# استفاده
Product.objects.all()      # همه
Product.active.all()       # فقط فعال‌ها

۳. Service Layer

from django.db import transaction
from .models import Order, OrderItem
from products.models import Product

class OrderService:
    @staticmethod
    @transaction.atomic
    def create_order(user, items, address):
        order = Order.objects.create(user=user, address=address)
        
        total = 0
        for item_data in items:
            product = Product.objects.get(id=item_data['product_id'])
            
            if product.stock < item_data['quantity']:
                raise ValueError(f'موجودی {product.name} کافی نیست')
            
            item = OrderItem.objects.create(
                order=order,
                product=product,
                quantity=item_data['quantity'],
                price=product.price
            )
            
            # کسر از موجودی
            product.stock -= item.quantity
            product.save()
            
            total += item.quantity * item.price
        
        order.total_price = total
        order.save()
        return order

# views.py
def checkout(request):
    try:
        order = OrderService.create_order(
            user=request.user,
            items=request.session['cart'],
            address=request.POST['address']
        )
        return redirect('order_success', pk=order.id)
    except ValueError as e:
        messages.error(request, str(e))
        return redirect('cart')

🛠️ ابزارهای ضروری

⚠️ اشتباهات رایج

🎓 جمع‌بندی

📚 منابع برای ادامه یادگیری

• مستندات رسمی جنگو – بهترین منبع
• جامعه جنگو
• Awesome Django – کتابخونه‌های مفید
• Django Packages
• Real Python – آموزش‌های عمیق