عملگرها، NULL و منطق سه‌ارزشی، LIKE و REGEXP | توسعه هوشمند فرش ایرانیان

شرط‌ها دقیق‌تر از آن‌اند که به نظر می‌رسند

عملگرهای مقایسه (= <> < > <= >=)، منطقی (AND OR NOT) و مجموعه‌ای (IN، BETWEEN) را همه می‌شناسند. دام‌ها در جزئیات است.

SELECT sku FROM carpets
WHERE city IN ('کاشان', 'قم')
  AND price BETWEEN 50000000 AND 500000000      -- شامل هر دو سر
  AND (reeds >= 50 OR reeds IS NULL);

اولویت AND از OR بیشتر است؛ a OR b AND c یعنی a OR (b AND c). هر وقت هر دو را دارید پرانتز بگذارید.

BETWEEN و تاریخ

created_at BETWEEN '2025-03-01' AND '2025-03-31' سفارش‌های ساعت 10 صبح روز 31 را جا می‌اندازد، چون '2025-03-31' یعنی نیمه‌شب ابتدای آن روز. الگوی درست بازه‌ی نیمه‌باز است:

WHERE created_at >= '2025-03-01' AND created_at < '2025-04-01'

NULL یعنی «نامعلوم»، نه صفر و نه خالی

هر مقایسه با NULL نتیجه‌ی UNKNOWN می‌دهد و WHERE فقط ردیف‌هایی را برمی‌گرداند که شرطشان TRUE باشد. این منطق سه‌ارزشی است:

عبارت	نتیجه
`NULL = NULL`	NULL (نه TRUE)
`NULL <> 5`	NULL
`TRUE AND NULL`	NULL
`FALSE AND NULL`	FALSE
`TRUE OR NULL`	TRUE
`NULL IS NULL`	TRUE
`NULL <=> NULL`	TRUE (مقایسه‌ی NULL-امن)

-- فرش نائین (reeds = NULL) در هیچ‌کدام از این دو نیست!
SELECT COUNT(*) FROM carpets WHERE reeds >= 60;
SELECT COUNT(*) FROM carpets WHERE NOT (reeds >= 60);

SELECT sku, COALESCE(reeds, 0) AS reeds_or_zero FROM carpets;
SELECT COUNT(*), COUNT(reeds) FROM carpets;   -- COUNT(ستون) NULLها را نمی‌شمارد

LIKE و ایندکس

% یعنی هر تعداد کاراکتر و _ یعنی دقیقاً یک کاراکتر. حساس بودن به بزرگی حروف به collation ستون بستگی دارد، نه به LIKE.

SELECT sku FROM carpets WHERE sku LIKE 'KSH-%';     -- می‌تواند از ایندکس sku استفاده کند
SELECT sku FROM carpets WHERE title LIKE '%ابریشم%'; -- اسکن کامل جدول
SELECT sku FROM carpets WHERE sku LIKE 'KSH\_%';     -- خود کاراکتر _ را جست‌وجو کن
SELECT title FROM carpets WHERE title REGEXP '^فرش (دستباف|ماشینی)';

LIKE با پیشوند ثابت ('KSH-%') مثل یک بازه عمل می‌کند و ایندکس را به کار می‌گیرد؛ % در ابتدا یعنی بررسی تک‌تک ردیف‌ها. برای جست‌وجوی واقعی متن فارسی در فصل پنجم سراغ FULLTEXT می‌رویم. REGEXP در MySQL 8 بر پایه‌ی کتابخانه‌ی ICU است و یونیکد را درست می‌فهمد.

نکته‌هایی که کمتر کسی می‌داند

WHERE id NOT IN (SELECT customer_id FROM orders) اگر حتی یک customer_id برابر NULL باشد، هیچ ردیفی برنمی‌گرداند؛ به‌جایش NOT EXISTS بنویسید (فصل چهارم).
ستون UNIQUE می‌تواند چند NULL داشته باشد، چون NULLها با هم «برابر» نیستند؛ اگر یکتایی واقعی می‌خواهید ستون را NOT NULL کنید.
در مرتب‌سازی صعودی NULLها اول می‌آیند. برای آخر بردنشان: ORDER BY reeds IS NULL, reeds.
'12abc' = 12 در MySQL TRUE است (با یک warning)، چون رشته به عدد تبدیل می‌شود؛ مقایسه‌ی ستون متنی با عدد هم نتیجه‌ی غلط می‌دهد و هم ایندکس را از کار می‌اندازد.
SHOW WARNINGS; را بلافاصله بعد از هر دستوری که «n warnings» گزارش کرد اجرا کنید؛ MySQL بسیاری از خطاهای داده را بی‌صدا به warning تبدیل می‌کند.

برای ذخیره‌ی پیشرفت و شرکت در آزمون، وارد شوید — رایگان است.